Volgende week verschijnt de nieuwe editie van de Architect over 'De stad als bouwterrein'. In onze zoektocht naar architectonische hoogstandjes, stuitten we o.a. op De Piek in Rotterdam, Hooghe Delft in Delft en de parkvilla's van Elzenhagen in Amsterdam-Noord. Alle drie projecten met vooral woningen in het midden- en hogere segment, al zitten er in De Piek naast super-de-luxe lofts met een eigen aanlegsteiger ook sociale huurwoningen. En dat terwijl betaalbaarheid het woningdebat domineert. Op de redactie konden we het lastig met elkaar rijmen.
In een ontwerpoverleg liggen zes varianten naast elkaar op tafel. Alle passen binnen het programma. De bezonning voldoet. De netto-bruto-verhouding is efficiënt. De bouwkosten blijven binnen bandbreedte. 'Technisch kunnen ze alle zes', zegt iemand. Even blijft het stil. Want precies daar begint het echte ontwerpprobleem.
De Amsterdamse verdichtingsopgave wordt vaak verbeeld in optoppingen en torens. In Amsterdam-Noord komt een alternatief: gestapelde stadsvilla's in een parkachtige omgeving. Wonen in deze groene oase wordt gecombineerd met een winkelcentrum om de hoek en een snelle ov-verbinding met de binnenstad.
GesponsordMet de groenste kanaalplaatvloeren, slimme ketensamenwerking en concrete innovaties zet VBI vaart achter klimaatneutrale bouw. Daarmee loopt het bedrijf al vooruit op de klimaatdoelen voor 2030 en 2050.
Terwijl betaalbaarheid het woningdebat domineert, wordt er veel gebouwd voor het midden- en hogere segment. De Piek in Rotterdam, Hooghe Delft en de parkvilla's van Elzenhagen in Amsterdam-Noord tonen hoe aantrekkelijk stedelijk wonen kan zijn met ruimte, uitzicht en culturele voorzieningen binnen handbereik. Én hoe bouwen voor kapitaalkrachtigen gebiedsontwikkeling kan aanjagen waarbij concentratie van armoede wordt voorkomen.
Voor het ontwerp van onze gebouwde omgeving - of het nu om woningen of openbare ruimte gaat - kijken we niet goed naar hoe mensen werkelijk leven. Dit is deze week de boodschap van zowel Beatriz Ramo als Eva James. Beide zetten zich af tegen een manier van ontwerpen die vertrekt vanuit bestaande systemen, aannames en efficiëntie.
Het debat over AI in architectuur blijft vaak steken in de vraag of de architect wordt vervangen, maar de werkelijke verschuiving zit elders. Nu het genereren van varianten razendsnel en goedkoop is geworden, verschuift de schaarste van productie naar selectie. Niet het maken van opties, maar richting geven en het onderbouwen van keuzes wordt het onderscheidende vermogen van de architect.
We weten al lang hoe het moet: observeren, vragen stellen, data eerlijk interpreteren, codesign inzetten, politieke wil organiseren. Toch slagen Nederlandse steden er nauwelijks in om vrouwen écht mee te nemen in het ontwerp van de openbare ruimte. De reden? Er is een mentaliteitsverandering nodig: de durf om aannames los te laten. En door te beginnen met luisteren, niet met ontwerpen.
Wie bepaalt wie wordt opgenomen in de architectuurgeschiedenis? Ariadne ziet hoe vrouwen structureel uit de canon zijn geschreven en ervaart hoe haar werk wordt onderschat. Michelle signaleert hoe alle disciplines achter de schermen van de architectuur nauwelijks erkenning krijgen. Ze stelt daarom voor om, naar voorbeeld van de Oscars, ook niet-ontwerpende disciplines onderdeel te maken van de architectuurprijzen.
Meintje Delisse volgde een kronkelig pad om architect te worden. Tijdens haar mbo-opleiding bouwkunde ontdekte ze op stage in New-York de architectuur. Later deed ze, na het hbo, de Academie voor Bouwkunst. Inmiddels is ze mededirecteur bij bureau SLA en moeder van twee kinderen. 'Ik heb veel gehad aan mijn mannelijke mentoren, nu is het aan ons vrouwen om elkaar te inspireren.'
In de architectuur praten we graag over vernieuwing, vooruitgang en maatschappelijke relevantie. Maar als het gaat over wie blijft, wie doorgroeit en wie afhaakt, blijken vastgeroeste patronen opvallend hardnekkig. Al in de jaren negentig werd duidelijk dat de emancipatie in het vak vooral op papier had plaatsgevonden. 25 jaar later klinkt wat jonge vrouwen vertellen nog altijd verontrustend bekend. Dat is geen toeval - en geen individueel falen. Dat is een systeemprobleem, betoogt Lara Schrijver.
Op woensdag 4 maart stond Mevr. De Architect 2.0 in Pakhuis de Zwijger. Hoofdredacteur Merel Pit gaf het podium aan vijf vrouwen en drie mannen - actief in onderzoek en praktijk - om mee te praten over de positie van vrouwen in de architectuur. Met een volle zaal kwam het thema van de avond tot leven: voorbij representatie naar systeemverandering.
GesponsordIn veel gevallen wordt een gevel niet alleen op uitstraling ontworpen, maar ook op licht, zicht en ventilatie. 'Opvallend genoeg krijgt het dak diezelfde aandacht nog niet altijd', zegt Arjan Matijssen, hoofd verkoop binnendienst bij FAKRO. 'Terwijl juist daar een enorme kans ligt. Wie het dak benadert als 'vijfde gevel', ontdekt dat dakramen geen detail zijn, maar een ontwerpinstrument dat het verschil maakt tussen een goed en een uitzonderlijk gebouw.'
GesponsordNederland bouwt steeds vaker binnen de bestaande stad. Lege plekken worden ingevuld, gebouwen krijgen extra lagen en daken worden benut voor wonen, groen of ontmoeting. Dat is logisch: er is weinig ruimte buiten de stad en nieuwbouw kost landschap en natuur. Tegelijk maakt deze keuze steden drukker en compacter.
GesponsordIn Rijen wordt een voormalige lederfabriek uit 1928 herbestemd tot een wooncomplex met zestien appartementen, naar een ontwerp van DR+ Architecten. Een belangrijk aspect binnen deze herbestemming is de toepassing van aluminium kozijnen, die zowel bijdragen aan de industriële uitstraling als aan de technische prestaties van het gebouw.
GesponsordDe houten schuur heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld van eenvoudig bijgebouw tot volwaardig architectonisch statement. Waar schuren vroeger vooral functioneel waren, worden ze nu ontworpen als luxe bijgebouw, werkplaats, opslagruimte, thuiskantoor of hobbyruimte. Ook houten schuurwoningen worden alsmaar populairder. 'Dankzij slimme ontwerpen en hoogwaardige materialen zijn deze gebouwen niet alleen praktisch, maar ook esthetisch een verrijking van hun omgeving', zegt Hans van den Beukel, business consultant bij Geldersche Houtbouw.
GesponsordDuurzaam bouwen vraagt om meer dan alleen hergebruik van materialen. De keuze tussen bestaande en nieuwe materialen is complexer dan het lijkt. Prestaties, levensduur en milieu-impact spelen allemaal een rol in de uiteindelijke afweging. 'De grootste winst zit niet in één oplossing, maar in de combinatie van keuzes', zegt Bart Hellings, hoofd projectteam bij Reynaers Aluminium.
GesponsordArchitecten moeten duurzaamheidsdoelstellingen in een vroeg stadium bepalen. Dit vindt Christian Bergmann, oprichter van CBA (Christian Bergmann Architecture). 'In de eerste fase beslis je over 70 tot 90 procent van de totale CO2-uitstoot.' Volgens hem lag de focus tot nu toe te veel op energieverbruik tijdens het gebruik van een gebouw. 'Het draait nu om embodied energy': de energie die al in de materialen, het transport en de bouw zelf zit. Daar moeten we nu echt op focussen.'
Met de oplevering van woongebouw De Weverij is de wederopbouw van de Enschedese wijk Roombeek in een laatste fase beland. Het gebouw, ontworpen door Bart Mispelblom Beyer en Charlotte ten Dijke van Tangram Architekten uit Amsterdam, vormt het vijfde en laatste icoon in het stedenbouwkundig plan van supervisor Pi de Bruijn. De Weverij staat op de locatie van de voormalige Twentse Textiel Maatschappij aan de Hulsmaatstraat, nabij ArtEZ, en is in oktober 2025 in gebruik genomen.
B-architecten realiseerde een nieuw hoekgebouw aan de Van Meterenkaai in Antwerpen. Het gebouw vervangt een verouderde constructie uit de jaren zeventig en biedt ruimte aan commerciële units en 24 appartementen verdeeld over negen verdiepingen. Het ontwerp werd in 2025 opgeleverd voor opdrachtgever Goplus nv.
Het was moeilijk te rijmen dat in dezelfde maand waarin MVRDV de tentoonstelling Carbon Confessions lanceerde, ze ook hun ontwerp presenteerde voor de nieuwe Shift Landmark. Duurzaamheid van twee totaal verschillende kanten benaderd. 'MVRDV's Rotterdam Rocks stelt een bouwwerk voor (of is het vanzelf gegroeid?) dat eruitziet als een precaire stapeling van rotsen (of zijn het zachte, warme vormen?)', schrijft Wouter Vanstiphout in een essay waarin hij het ontwerp vakkundig fileert en tegelijk bewondert.
Woningen worden steeds kleiner. Telde een 3-kamer woning 20 jaar geleden nog 85 vierkante meter, is het nu 55. Daarnaast worden er steeds meer studio's en tweekamerwoningen gerealiseerd. Gemeenschappelijke voorzieningen - van gedeelde woonkamers en tuinen tot logeerkamers en wasruimtes - moeten dit verlies opvangen.
Op Instagram word ik overspoeld met stellige oneliners over hoe het wel en niet moet in het leven. Jaag geen succes na, leef in het nu, sport drie keer per week met hoge hartslag. Maar is het leven juist niet minder eenduidig? Een beetje succes en een beetje falen, een beetje nu en een beetje toekomst, een beetje rennen en een beetje wandelen.
Via de achterdeur naar het kiesrecht. Zo ontwierp Margaret Kropholler in 1912 een modelwoning die de huisvrouw liet emanciperen. Ook tekende ze een bureau voor een man een vrouw. Als de vrouw minder tijd hoefde te besteden aan huishouden, zo redeneerde ze, kon zij zich met andere zaken bezighouden. Zoals intellectuele arbeid.
